اصول معماری ایرانی | 5 اصل معماری استاد پیرنیا

مطالب معماری
تایپوگرافی
  • خیلی کوچک کوچک متوسط بزرگ خیلی بزرگ
  • پیش فرض Helvetica Segoe Georgia Times

در این مطلب از سری مطالب معماری قصد داریم شما را با ویژگی ها و اصول معماری ایرانی آشنا کنیم که برگرفته از 5 اصل معماری ایرانی استاد پیرنیا می باشد .
اصولی که در معماری خانه ها ، سازه ها و آثار سنتی مشاهد میشود بیان گر داشتن ویژگی های از قبیل نیارش در معماری ایرانی یعنی توجه به ایستایی بنا در کنار معماری زیبای آن و همین طور خودبسندگی که به معنای استفاده از مصالح بومی در ساخت بنا میباشد

اصول معماری ایرانی را میتوان به پنج اصل زیر تقسیم بندی کرد :

  1. مردم واری
  2. درون گرایی
  3. خودبسندگی
  4. نیارش
  5. پرهیز از بیهودگی

مردم واری در معماری ایرانی

يعني داشتن مقياس انساني و یا به عبارت ديگر رعايت تناسب ميان اندام های ساختماني با اندام های انسان و توجه به نيازهای انسانی در كارهای ساختمان سازي . و آن را را مي توان در عناصر مختلف معماری سنتی ايرانی مشاهده كرد . به طور مثال اگر سه دري را كه هما ن اتاق خواب است ، در نظر بگيريم ، اندازه آن را بر حسب نيازهای مختلف يک زن و مرد ، بچه يا بچه های آنها ، وسایل مورد نياز و … در نظر گرفته شده است . به طوری كه عملكرد اتاق و طرز قرارگيری عناصری چون درها ، روزنه ها و … نيز بر همين اساس و به دقت انتخاب شده است . جهت قراردادن وسايل مثل تشک ، لحاف و … پستویی میساخته و براي وسايل ضروری نيز طاقچه هایی تعبيه می شده است . در ديگر عناصر نيز اين تلفيق ، منطق و زيبایی مشاهده مي شود . به طور مثال برای جلوگيری از گزند گرمای زياد ايران ، ديوار را دو پوسته می ساختند ويا نور را از سقف مي گرفتند و ده ها مثال ديگر .

مردم واری در معماری ایرانی
مردم واری در معماری ایرانی

درون گرایی در معماری ایرانی

در ارتباط یک بنا به فضای خارج میتوان دو حالت داشت :

  1. به صورت مسقتیم بنا با فضای بیرون ارتباط برقرار کند با استفاده از در .
  2. ساخت خانه به صورت قرار گیری فضای فیزیکی در داخل حیاط و دسترسی به فضای بیرون با استفاده از حیاط .

درون گرایی یکی از اصول مهم در معماری ایرانی بوده است درونگرایی به معنای توجه به زیبایی و کارآمدی درون خانه. در معماری سنتی ایرانی آنگونه که به درون گرایی توجه میشد به بیرون خانه (نما) توجه نمیشد.

درون گرایی در معماری ایرانی
درون گرایی در معماری ایرانی

خود بسندگی در معماری ایرانی

خودبسندگی ، بنا به عبارتی ، خودكفایی است و به مفهوم استفاده حداكثر از امكانات موجود و در دسترس و مصالح بوم آورد است . بدين معنی كه سازندگان سعی كرده اند مصالح مورد نياز را از نزديک ترين مكان و با ارزان ترين بها به دست آورند بدين ترتيب كار با سرعت بيشتر انجام شده و مصالح با طبيعت اطراف خود هماهنگی بيشتري داشته است . همين طور بناهایی كه در طول زمان بايد ترميم می شدند، با دسترسی داشتن به مصالح اصلي در محل ، امكان تعمير آن در تمامی دوره ها ميسر بوده است . معماران ايرانی بر اين باور بودند كه ساختمان بايد بوم آورد یا ایدری( اینجایی ) باشد . در عکس زیر دو نمونه خانه را مشاهده می فرمایید که هر کدام از آنها با مصالح بومی مناطق خود ساخته شده اند.

خود بسندگی در معماری ایرانی
خود بسندگی در معماری ایرانی

نیارش در معماری ایرانی

نيارش ، در معماری به معنا و مفهوم كليه كارهايی میباشد كه برای ايستایی و سرپا ماندن بنا انجام میگيرد . در تعریفی دیگر میتوان گفت که نیارش مجموعه ای است از امور محاسباتی و استاتیکی به انضمام مصالح شناسی و انتخاب و استفاده از مناسبترين و كمترين مصالح . در گذشته بيشتر تكيه معماران بر مهندسی بوده است و به نظر آنان بنا هنگامی زیبا بوده که از لحاظ ایستایی نمايانگر ايستا بودن خودباشد. از مقياسی به نام پيمون در نيارش استفاده می شده است . پيمون يكی از ضوابطی بود كه براي تعيين تناسب بين اجزای بنا رعايت مي شد .
با استفاده از نيارش و پيمون ، سه مرحله ی مهم طرح ، محاسبه و اجرا به بهترين نحو انجام مي يافت . به طوري كه درطرح زيبا ، محاسبات صحيح و اجرا نيز ساده میشد . تخت جمشید نمونه بارز نیارش در معماری ایرانی میباشد که با گذشت 2500 سال هنوز پا برجا مانده است.

نیارش در معماری ایرانی
نیارش در معماری ایرانی

پرهیز از بیهودگی در معماری ایرانی 

این اصل در معماری ایرانی قبل از اسلام هم رعایت می شده است که به معنای انجام ندادن کار بیهوده است که این امر به دو دلیل زیر انجام میگیرد :

کار بیهوده به سرمایه و وقت لطمه میزند .
از دیدگاه معماری به چشم لطمه میزند .
مثال آن نصب مجسمه در بناها که در دیگر سرزمین ها معمول بود ولی در معماری ایرانی وجود ندارد زیرا مورد استفاده ای ندارد . نصب حوض در حیاط خانه های ایرانی که در اکثر آنها هم دیده میشود جهت خنک کردن فضای داخلی انجام میشده است و فقط جنبه زیبایی آن مطرح نبوده است بلکه به جهت کارایی آن نصب میشده است یعنی پرهیز از بیهودگی از اصول معماری ایرانی سنتی بوده است.

پرهیز از بیهودگی در معماری ایرانی
پرهیز از بیهودگی در معماری ایرانی